Okres niemowlęcy (1—12 miesięcy)

Cechy charakterystyczne:

dynamicznie przebiegający rozwój fizy­czny: szybkie tempo procesu rozrostu (waga i długość ciała, obwód głowy i klatki piersiowej oraz zmiany proporcji ciała),

rozwój psychoruchowy: rozwój ruchowy: zmiany postawy ciała, rozwój czynności statycznych i loko­mocji, rozwój chwytu i manipulacji, rozwój procesów poznawczych: wraż­liwość na bodźce wzrokowe, słuchowe i dotyku, początek rozwoju mowy, rozwój uczuć i kontaktów społecznych, pierwsze ząbkowanie (początek uzę­bienia mlecznego).

Zdrowy donoszony noworodek wykazuje dużą aktywność ruchową, co objawia się spontanicznymi ruchami rąk i nóg. Ruchy te są jednak nieskoordynowane, chaotycz­ne i bezcelowe, powstają pod wpływem bodźców zewnętrznych i pochodzą z niż­szych ośrodków ruchowych układu ner­wowego, z jąder podkorowych mózgu i rdzenia przedłużonego. Pozycja ułożeniowa noworodka ogranicza się wyłącznie do leżenia na plecach.

U noworodka w 2 lub w 3 dobie życia pojawia się żółtaczka fizjologiczna, która zanika ok. 8—10 dnia i nie wymaga lecze­nia. Noworodek w pierwszych dniach ży­cia wydala smółkę, jest to ciemnozielona mazista treść jelit, a ok. 4 dnia pojawiają się stolce przejściowe, zabarwione żółtozielo-no, w liczbie 5—6 na dobę, pod koniec tygodnia stolce są już uformowane, jasno-żółte i jest ich mniej — do 3 na dobę. Pępowina podwiązana przy porodzie szy­bko zasycha i odpada między 6—7 dniem, czasami utrzymuje się dłużej. Rana pęp­kowa goi się ok. 10—14 dnia, należy utrzymywać ją w czystości, zakładać czys­ty jałowy gazik. Fizjologiczny spadek wagi ciała jest charakterystycznym objawem w pierwszych dniach życia, wynosi ok. 10% wagi urodzeniowej i wyrównuje się ok. 10 dnia życia.

Dziecko przychodzi na świat z krzykiem, w czasie którego powietrze po raz pierw­szy przedostaje się do płuc, powoduje ich rozprężenie, a w naczyniach płucnych za­czyna krążyć krew. Od tego momentu zaopatrywanie organizmu noworodka w tlen odbywa się poprzez jego drogi oddechowe. Przeważająca liczba noworo­dków zaczyna oddychać w pierwszej mi­nucie życia. Jeśli oddech nie rozpoczął się w tym czasie, lecz później, może dojść do niedotlenienia ustroju. Rozpoczęcie samo­dzielnego oddychania noworodka powo­duje zmianę typu krążenia z płodowego na pozapłodowe.

Przejście od życia płodowego, w którym wszystkie potrzeby były zaspo­kajane przez organizm matki, do życia poza jej organizmem, obarczone jest z jednej strony samym porodem, a często urazem porodowym, a z drugiej przekształceniem w okresie noworodkowym wielu czynno­ści życiowych. Zalicza się do nich urucho­mienie samodzielnych mechanizmów od­dychania, krążenia, trawienia, wydalania, regulacji temperatury i innych. Te wszyst­kie czynności przystosowania noworodka do nowego środowiska określa się mianem zespołu adaptacyjnego.